Linux – instalacja i podstawy

Dlaczego: Instalacja drugiego systemu wiąże się z modyfikacją partycji, co niesie ryzyko utraty danych w przypadku błędu.

Jak:

• Skopiuj najważniejsze dokumenty, zdjęcia i klucze na zewnętrzny dysk lub do chmury.
• Upewnij się, że masz pod ręką klucz odzyskiwania BitLocker, jeśli Twój dysk jest zaszyfrowany.
• Sprawdź, czy kopia jest czytelna na innym urządzeniu.

Gotowe, gdy: Wszystkie krytyczne pliki znajdują się na bezpiecznym, zewnętrznym nośniku.

Dlaczego: Wersja LTS (Long Term Support) gwarantuje stabilność i wsparcie techniczne przez co najmniej 5 lat.

Jak:

• Wejdź na oficjalną stronę Ubuntu i pobierz plik ISO dla architektury Desktop.
• Wybierz wersję 24.04 LTS, aby mieć najnowsze, stabilne funkcje.
• Nie używaj wersji testowych (Beta), jeśli zależy Ci na stabilności.

Gotowe, gdy: Plik .iso o rozmiarze ok. 4-5 GB znajduje się na Twoim dysku.

Dlaczego: Funkcja Fast Startup w Windows hibernuje jądro systemu, co blokuje dostęp do partycji dysku dla Linuxa.

Jak:

• Otwórz Panel Sterowania -> Opcje zasilania -> Wybierz działanie przycisków zasilania.
• Kliknij 'Zmień ustawienia, które są obecnie niedostępne'.
• Odznacz opcję 'Włącz szybkie uruchamianie'.

Gotowe, gdy: Funkcja Fast Startup jest wyłączona, co umożliwia swobodny dostęp do dysku.

Dlaczego: Komputer musi uruchomić instalator bezpośrednio z pamięci USB, a nie z dysku twardego.

Jak:

• Pobierz darmowe narzędzie typu Open Source, np. BalenaEtcher lub Rufus.
• Włóż pendrive (min. 8GB) i wybierz pobrany wcześniej plik ISO.
• Kliknij 'Flash' i poczekaj na weryfikację zapisu.

Gotowe, gdy: Pendrive jest gotowy i rozpoznawalny jako nośnik startowy.

Dlaczego: Linux potrzebuje własnej przestrzeni (partycji), która nie jest zajęta przez system plików Windows (NTFS).

Jak:

• Kliknij prawym przyciskiem na Start i wybierz 'Zarządzanie dyskami'.
• Kliknij prawym na partycję C: i wybierz 'Zmniejsz wolumin'.
• Wydziel co najmniej 40-50 GB (wpisz 40000-50000 MB) jako 'Nieprzydzielone miejsce'.

Gotowe, gdy: W menedżerze dysków widnieje czarny blok oznaczony jako 'Unallocated'.

Dlaczego: Musisz ominąć start Windowsa, aby wejść do instalatora Linuxa.

Jak:

• Zrestartuj komputer i naciskaj klawisz Boot Menu (zazwyczaj F12, F11, F10 lub Esc – sprawdź model swojej płyty głównej).
• Wybierz swój pendrive z listy (najlepiej opcję z przedrostkiem UEFI).
• Wybierz 'Try or Install Ubuntu' z menu GRUB.

Gotowe, gdy: Widzisz pulpit Ubuntu w trybie 'Live'.

Dlaczego: To kluczowy krok przenoszący system na dysk twardy.

Jak:

• Kliknij ikonę 'Install Ubuntu' na pulpicie.
• Wybierz język polski i układ klawiatury.
• Wybierz 'Instalacja normalna' i zaznacz 'Zainstaluj oprogramowanie firm trzecich' (dla sterowników Wi-Fi/GPU).
• KLUCZOWE: Wybierz opcję 'Zainstaluj Ubuntu obok Windows Boot Manager'.

Gotowe, gdy: Instalator zakończył pracę i poprosił o restart komputera.

Dlaczego: Pierwszą czynnością po instalacji powinno być pobranie najnowszych łatek bezpieczeństwa.

Jak:

• Otwórz terminal (skrót Ctrl+Alt+T).
• Wpisz: sudo apt update (odświeżenie listy pakietów).
• Wpisz: sudo apt upgrade (instalacja aktualizacji).
• Potwierdź operację wpisując 'T' lub 'Y'.

Gotowe, gdy: Terminal informuje, że wszystkie pakiety są aktualne.

Dlaczego: W Linuxie terminal jest potężniejszy niż interfejs graficzny; nawigacja to fundament.

Jak:

• pwd: sprawdź, gdzie obecnie jesteś.
• ls -la: wyświetl listę plików (w tym ukrytych).
• cd /home: przejdź do katalogu użytkowników.
• cd ~: wróć do swojego katalogu domowego.

Gotowe, gdy: Potrafisz swobodnie przemieszczać się między folderami bez użycia myszki.

Dlaczego: Tworzenie i edycja plików to codzienna praca w Linuxie.

Jak:

• mkdir MojeProjekty: stwórz nowy folder.
• touch notatka.txt: stwórz pusty plik tekstowy.
• nano notatka.txt: otwórz prosty edytor tekstu w terminalu, wpisz coś i zapisz (Ctrl+O, Enter, Ctrl+X).
• rm notatka.txt: usuń plik.

Gotowe, gdy: Potrafisz stworzyć, wyedytować i usunąć plik tekstowy w terminalu.

Dlaczego: To najlepszy darmowy podręcznik, który przeprowadzi Cię od nowicjusza do zaawansowanego użytkownika.

Jak:

• Pobierz darmową wersję PDF ze strony linuxcommand.org.
• Skup się na pierwszych 5 rozdziałach (struktura plików, powłoka, manipulacja tekstem).
• Wykonuj przykłady z książki bezpośrednio w swoim terminalu.

Gotowe, gdy: Przeczytano pierwsze 50 stron i przetestowano komendy w praktyce.