Linux – instalacja i podstawy

{{whyLabel}}: Instalacja drugiego systemu wiąże się z modyfikacją partycji, co niesie ryzyko utraty danych w przypadku błędu.

{{howLabel}}:

• Skopiuj najważniejsze dokumenty, zdjęcia i klucze na zewnętrzny dysk lub do chmury.
• Upewnij się, że masz pod ręką klucz odzyskiwania BitLocker, jeśli Twój dysk jest zaszyfrowany.
• Sprawdź, czy kopia jest czytelna na innym urządzeniu.

{{doneWhenLabel}}: Wszystkie krytyczne pliki znajdują się na bezpiecznym, zewnętrznym nośniku.

{{whyLabel}}: Wersja LTS (Long Term Support) gwarantuje stabilność i wsparcie techniczne przez co najmniej 5 lat.

{{howLabel}}:

• Wejdź na oficjalną stronę Ubuntu i pobierz plik ISO dla architektury Desktop.
• Wybierz wersję 24.04 LTS, aby mieć najnowsze, stabilne funkcje.
• Nie używaj wersji testowych (Beta), jeśli zależy Ci na stabilności.

{{doneWhenLabel}}: Plik .iso o rozmiarze ok. 4-5 GB znajduje się na Twoim dysku.

{{whyLabel}}: Funkcja Fast Startup w Windows hibernuje jądro systemu, co blokuje dostęp do partycji dysku dla Linuxa.

{{howLabel}}:

• Otwórz Panel Sterowania -> Opcje zasilania -> Wybierz działanie przycisków zasilania.
• Kliknij 'Zmień ustawienia, które są obecnie niedostępne'.
• Odznacz opcję 'Włącz szybkie uruchamianie'.

{{doneWhenLabel}}: Funkcja Fast Startup jest wyłączona, co umożliwia swobodny dostęp do dysku.

{{whyLabel}}: Komputer musi uruchomić instalator bezpośrednio z pamięci USB, a nie z dysku twardego.

{{howLabel}}:

• Pobierz darmowe narzędzie typu Open Source, np. BalenaEtcher lub Rufus.
• Włóż pendrive (min. 8GB) i wybierz pobrany wcześniej plik ISO.
• Kliknij 'Flash' i poczekaj na weryfikację zapisu.

{{doneWhenLabel}}: Pendrive jest gotowy i rozpoznawalny jako nośnik startowy.

{{whyLabel}}: Linux potrzebuje własnej przestrzeni (partycji), która nie jest zajęta przez system plików Windows (NTFS).

{{howLabel}}:

• Kliknij prawym przyciskiem na Start i wybierz 'Zarządzanie dyskami'.
• Kliknij prawym na partycję C: i wybierz 'Zmniejsz wolumin'.
• Wydziel co najmniej 40-50 GB (wpisz 40000-50000 MB) jako 'Nieprzydzielone miejsce'.

{{doneWhenLabel}}: W menedżerze dysków widnieje czarny blok oznaczony jako 'Unallocated'.

{{whyLabel}}: Musisz ominąć start Windowsa, aby wejść do instalatora Linuxa.

{{howLabel}}:

• Zrestartuj komputer i naciskaj klawisz Boot Menu (zazwyczaj F12, F11, F10 lub Esc – sprawdź model swojej płyty głównej).
• Wybierz swój pendrive z listy (najlepiej opcję z przedrostkiem UEFI).
• Wybierz 'Try or Install Ubuntu' z menu GRUB.

{{doneWhenLabel}}: Widzisz pulpit Ubuntu w trybie 'Live'.

{{whyLabel}}: To kluczowy krok przenoszący system na dysk twardy.

{{howLabel}}:

• Kliknij ikonę 'Install Ubuntu' na pulpicie.
• Wybierz język polski i układ klawiatury.
• Wybierz 'Instalacja normalna' i zaznacz 'Zainstaluj oprogramowanie firm trzecich' (dla sterowników Wi-Fi/GPU).
• KLUCZOWE: Wybierz opcję 'Zainstaluj Ubuntu obok Windows Boot Manager'.

{{doneWhenLabel}}: Instalator zakończył pracę i poprosił o restart komputera.

{{whyLabel}}: Pierwszą czynnością po instalacji powinno być pobranie najnowszych łatek bezpieczeństwa.

{{howLabel}}:

• Otwórz terminal (skrót Ctrl+Alt+T).
• Wpisz: sudo apt update (odświeżenie listy pakietów).
• Wpisz: sudo apt upgrade (instalacja aktualizacji).
• Potwierdź operację wpisując 'T' lub 'Y'.

{{doneWhenLabel}}: Terminal informuje, że wszystkie pakiety są aktualne.

{{whyLabel}}: W Linuxie terminal jest potężniejszy niż interfejs graficzny; nawigacja to fundament.

{{howLabel}}:

• pwd: sprawdź, gdzie obecnie jesteś.
• ls -la: wyświetl listę plików (w tym ukrytych).
• cd /home: przejdź do katalogu użytkowników.
• cd ~: wróć do swojego katalogu domowego.

{{doneWhenLabel}}: Potrafisz swobodnie przemieszczać się między folderami bez użycia myszki.

{{whyLabel}}: Tworzenie i edycja plików to codzienna praca w Linuxie.

{{howLabel}}:

• mkdir MojeProjekty: stwórz nowy folder.
• touch notatka.txt: stwórz pusty plik tekstowy.
• nano notatka.txt: otwórz prosty edytor tekstu w terminalu, wpisz coś i zapisz (Ctrl+O, Enter, Ctrl+X).
• rm notatka.txt: usuń plik.

{{doneWhenLabel}}: Potrafisz stworzyć, wyedytować i usunąć plik tekstowy w terminalu.

{{whyLabel}}: To najlepszy darmowy podręcznik, który przeprowadzi Cię od nowicjusza do zaawansowanego użytkownika.

{{howLabel}}:

• Pobierz darmową wersję PDF ze strony linuxcommand.org.
• Skup się na pierwszych 5 rozdziałach (struktura plików, powłoka, manipulacja tekstem).
• Wykonuj przykłady z książki bezpośrednio w swoim terminalu.

{{doneWhenLabel}}: Przeczytano pierwsze 50 stron i przetestowano komendy w praktyce.